Lichtenberger Methode

Het Lichtenberger Instituut

Het Lichtenberger Intitut für Angewandte Stimmphysiologie werd opgericht in 1982 in Duitsland, door het echtpaar Gisela en Walter Rohmert, resp. zangeres/zangpedagoog en professor in de Ergonomie.

Het instituut kwam voort uit een multidisciplinair wetenschappelijk onderzoeksproject aan de Technische Hochschule in Darmstadt. Er werd onderzocht hoe een gezonde stem functioneert, door de fysiologische en akoestische aspecten van de zangstem te meten en in kaart te brengen. Ook werd gekeken naar de uitwerking van lichaamstherapieën- en technieken op de stem.

De inzichten uit dit onderzoek werden vertaald naar een vernieuwende stempedagogiek die nog altijd in ontwikkeling is. Kenmerkend voor de Lichtenberger stempedagogiek is om via stimulatie van de zintuiglijke waarneming tot een verandering in de stemkwaliteit te komen, en niet via manipulatie en motorische aanwijzingen (bijv. over de stand van de kaken en de tong). Een gezonde strottenhoofdfunctie gaat samen met vrijheid en gemak in zingen én spreken, een grote stemomvang en is onafhankelijk van leeftijd.

Door het strottenhoofd te erkennen als schakel in het hele lichaamsfunctioneren, is het Lichtenberger model van waarde voor uiteenlopende disciplines. Het instituut wordt bezocht door zangers (zowel amateur als professioneel), instrumentalisten, dansers, acteurs, logopedisten, ademtherapeuten, lichaamstherapeuten, ...

Hieronder zal ik wat dieper ingaan op een aantal aspecten uit het Lichtenberger model.

Strottenhoofd

Het strottenhoofd, waar je mee zingt en spreekt, is primair bedoeld om je te beschermen, bijvoorbeeld tegen verslikken. Als je slikt (zo'n 2000 keer per etmaal!) zorgt het strottenhoofd ervoor dat de luchtpijp wordt afgesloten, hierbij is een hele keten van spieren in het keel- en mondgebied betrokken. Dit samenspel van krachten kan een vrije stemgeving in de weg staan. In de Lichtenberger lessen wordt je strottenhoofd via allerlei stimulaties ‘uitgenodigd’ om autonoom te functioneren, zonder dat de beschermingsmechanismen in je lichaam wakker worden.

Het conflict tussen (het verlangen naar) vrijheid enerzijds en de bescherming (om te overleven) anderzijds, wordt hoorbaar en voelbaar en kan soms spannend zijn. De vrijheid die je in je stem kunt ervaren tijdens een les wordt weleens vergeleken met een vrije val of het gevoel van vliegen.

Dubbelventiel

Een andere functie van het strottenhoofd heeft te maken met de regulatie van druk en stabiliteit in de romp. Het strottenhoofd werkt als een dubbelventiel door een samenspel tussen de 'ware' stemplooien (voor onderdruk in de romp) en daarboven de 'valse' stemplooien (voor bovendruk in de romp). Drukopbouw in de romp is bijv. nodig om iets zwaars van je af te duwen of om te persen. Het bovendrukventiel wordt echter ook geactiveerd onder invloed van prestatiedruk of erg naar buiten gericht zingen. Dit heeft een nadelige uitwerking op de stemfunctie.

Tijdens een stemles verleg je je aandacht meer naar binnen toe, je leert als het ware naar binnen te horen en te voelen. Hierdoor wordt een zuig- of onderdruktendens mogelijk die door het hele lichaam waargenomen kan worden als een gevoel van lichtheid. Er ontstaat een van binnenuit georganiseerde oprichting die samen gaat met een verticale verdeling van de klank.

Autonoom zenuwstelsel

Het autonome zenuwstelsel regelt processen in het lichaam die we niet direct met onze wil kunnen beïnvloeden.

Het sympatische deel van het autonome zenuwstelsel bereidt je lichaam voor op vechten of vluchten, o.a. door een hogere hartslag en een snellere ademhaling. Het parasympatische deel zorgt voor herstel van evenwicht als we in rust zijn, de hartslag gaat omlaag en de spijsvertering komt op gang.

De stemfunctie wordt ook grotendeels aangestuurd door een parasympatische zenuw, de Nervus Vagus. Vertakkingen van deze zenuw innerveren de interne spiertjes van het strottenhoofd die verantwoordelijk zijn voor de fijne afstemming en optimale sluiting van de stembanden.

 

Wanneer het sympatische deel de overhand neemt, bijvoorbeeld onder invloed van stress en prestatiedruk, dan functioneert het strottenhoofd minder efficiënt. Ter compensatie worden onnodig spieren aangespannen die het zingen vermoeiend maken.

Waarneming

Omdat de fijnmotorische spiertjes in het strottenhoofd niet met de wil te besturen zijn, gaat het in de Lichtenberger lessen niet zozeer om controle en beheersing, maar eerder om loslaten en overgave. Je zintuigen worden gestimuleerd en bevraagd. De sensorische waarneming dient als ingang naar het parasympatische deel van ons zenuwstelsel. Het is de kunst om de sensaties van de klank te volgen en niet je gedachtes over de klank!

Klank

Via de sensoriek is de klank zélf in staat om te zorgen voor nog meer gemak en vrijheid in het zingen. De geluidstrillingen die je kunt waarnemen met de fijne tastzin, worden door lichaamsweefsel (o.a. slijmvliezen, bindweefsel en spieren) ontvangen en doorgegeven, dat wordt ook wel 'weefselresonans' genoemd. Specifieke zenuwreceptoren die extra ontvankelijk zijn voor de hoge geluidstrillingen zorgen voor een terugkoppeling naar delen van het zenuwstelsel die spierspanning, houding en adem reguleren.

Oren

Het gehoor speelt een belangrijke rol in de Lichtenberger stempedagogiek. Niet om te controleren en bij te sturen, maar meer als een stemregulerend zintuig. Hoge frequenties die als boventonen in de klank verschijnen, maken een directe verbinding mogelijk tussen het middenoor en de mondholte. Dit gebeurt via de buis van Eustachius, die als een soort hoog-doorlaat-filter werkt. Deze samenwerking tussen oren en mondholte heeft een gunstige en ontspannende invloed op de spieren in het mond- en keelgebied waardoor het strottenhoofd autonomer kan functioneren.

Zelforganisatie

Door de waarneming te volgen en niet in te grijpen kunnen de complexe systemen die betrokken zijn bij het zingen en spreken zichzelf gaan organiseren: de stemfunctie, de adem, de houding en de articulatie stemmen zich efficiënt op elkaar af.

Het proces van zelforganisatie kan gepaard gaan met instabiele fases, waarbij je bijvoorbeeld merkt dat je stem wat wiebelig klinkt, of je vertrouwde adempatroon begint te verschuiven. Dit hoort erbij en maakt een nieuwe ordening mogelijk, waaruit een glansrijke, levendige, beweeglijke, volle stem tevoorschijn komt!
 

>> website van het Lichtenberger Instituut

>> website van de vereniging Nederlandse Lichtenberger docenten

CONTACT

Jitte Evenhuis - stempedagoog

Schoolstraat 6a

9533 PL Drouwen

tel. 06 15352697

jitte.evenhuis [at] gmail.com

kvk 01125176

  • Instagram
NIEUWSBRIEF

schrijf je in voor de nieuwsbrief

en blijf op de hoogte van leuke workshops en ander stemnieuws!